دکتر سیده ریحانه رضوانی در گفتگو با وبدا در پاسخ به این سوال که اختلال استرس پس از سانحه چیست؟ اظهار کرد: PTSD یک وضعیت سلامت روان است که پس از تجربه یا حتی مشاهده یک رویداد شوکه‌کننده، ترسناک یا تهدیدکننده زندگی ایجاد می‌شود. زلزله، تصادف شدید، از دست دادن ناگهانی عزیزان، جنگ و مواجهه با خشونت از جمله حوادثی هستند که می‌توانند فرد را تحت تأثیر قرار دهند.

وی افزود: پس از یک آسیب روانی شدید، ممکن است مغز نتواند خاطره حادثه را مانند خاطرات عادی پردازش و بایگانی کند؛ در نتیجه فرد ممکن است احساس کند خطر همچنان ادامه دارد یا هر لحظه ممکن است دوباره اتفاق بیفتد.

 

علائم مهم PTSD

مدیر گروه سلامت روان معاونت بهداشتی دانشگاه گفت: علائم PTSD معمولاً یک ماه پس از وقوع حادثه ظاهر می‌شوند، اما در برخی افراد ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها بعد بروز کنند.

 

وی ادامه داد: این علائم در چهار گروه اصلی شامل یادآوری ناخواسته و مکرر تروما، رفتارهای اجتنابی، تغییرات منفی در افکار و خلق‌وخو و برانگیختگی بیش از حد و واکنش‌پذیری شدید قرار می‌گیرند.

 

رضوانی اظهار کرد: فلش‌بک، کابوس‌های شبانه، پریشانی روانی و واکنش‌هایی مانند تپش قلب، تعریق یا لرزش هنگام مواجهه با نشانه‌های یادآور حادثه، از جمله علائم یادآوری ناخواسته هستند.

 

وی افزود: اجتناب از صحبت کردن یا فکر کردن درباره حادثه و دوری از مکان‌ها، افراد، فیلم‌ها یا فعالیت‌هایی که خاطره سانحه را زنده می‌کنند نیز می‌تواند از نشانه‌های PTSD باشد.

 

رضوانی بیان کرد: باورهای منفی نسبت به خود یا دنیا، احساس گناه، بی‌اعتمادی، کرختی عاطفی، کاهش احساسات مثبت، احساس بیگانگی از دیگران و کاهش علاقه به فعالیت‌های لذت‌بخش از دیگر نشانه‌های این اختلال است.

 

وی همچنین پرخاشگری، زودرنجی، طغیان خشم، گوش‌به‌زنگ بودن، واکنش شدید به صداهای ناگهانی، اختلال خواب و مشکل در تمرکز را از علائم برانگیختگی بیش از حد و واکنش‌پذیری شدید عنوان کرد.

 

چه عواملی خطر ابتلا را افزایش می‌دهد؟

وی تأکید کرد: همه افرادی که یک رویداد آسیب‌زا را تجربه می‌کنند، به PTSD مبتلا نمی‌شوند و عواملی مانند شدت و طول مدت تروما، نبود حمایت اجتماعی، سابقه اضطراب یا افسردگی، تجربه آسیب‌های روانی یا سوءرفتار در دوران کودکی و اشتغال در مشاغل پرخطر می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند.

 

رضوانی افزود: کادر درمان، نیروهای اورژانس، آتش‌نشانان، امدادگران و نظامیان به دلیل مواجهه مکرر با حوادث و صحنه‌های دلخراش ممکن است در معرض خطر بیشتری قرار داشته باشند.

 

PTSD قابل درمان است

مدیر گروه سلامت روان معاونت بهداشتی دانشگاه گفت: PTSD اختلالی قابل درمان است و با دریافت مداخلات مناسب، فرد می‌تواند به تدریج کنترل زندگی خود را بازیابد و به آرامش بیشتری برسد.

 

وی افزود: روان‌درمانی‌های متمرکز بر تروما از رویکردهای اصلی درمان هستند. درمان شناختی‌رفتاری متمرکز بر تروما (TF-CBT) می‌تواند به اصلاح افکار تحریف‌شده، احساس گناه ناموجه و باورهای منفی کمک کند.

 

رضوانی ادامه داد: مواجهه‌درمانی هدایت‌شده با مواجهه تدریجی و ایمن فرد با خاطرات یا موقعیت‌های مورد اجتناب، به کاهش ترس مرتبط با این خاطرات کمک می‌کند. حساسیت‌زدایی و بازپردازش با حرکات چشم (EMDR) نیز یکی دیگر از روش‌های مورد استفاده توسط روانشناسان  در درمان تروماست.

 

وی خاطرنشان کرد: در صورت شدت علائم، روان‌پزشک ممکن است داروهایی از جمله مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRI) را برای کاهش علائم و ایجاد ثبات روانی تجویز کند.

 

خودمراقبتی در کنار درمان

رضوانی با اشاره به نقش خودمراقبتی در روند بازتوانی گفت: تمرینات تنفسی و ذهن‌آگاهی می‌توانند هنگام افزایش اضطراب، با تمرکز بر تنفس و حواس پنج‌گانه، به بازگشت توجه فرد به زمان حال کمک کنند.

 

وی ادامه داد: داشتن برنامه منظم روزانه، خواب کافی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی و حفظ ارتباط با خانواده و افراد مورد اعتماد نیز می‌تواند در روند بهبود مؤثر باشد.

 

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

 

مدیر گروه سلامت روان معاونت بهداشتی دانشگاه تأکید کرد: اگر علائم بیش از یک ماه ادامه پیدا کند، تشدید شود یا توانایی فرد در انجام امور شغلی، فردی و برقراری روابط را مختل کند، دریافت کمک از روان‌شناس، روان‌پزشک یا مراکز خدمات جامع سلامت روان ضروری است.

وی افزود: در صورت شکل‌گیری افکار آسیب‌رساندن به خود، دریافت کمک تخصصی نباید به تعویق بیفتد.

 

رضوانی در پایان گفت: شناخت علائم، برخورد صحیح با پیامدهای روانی حوادث و دریافت کمک به‌موقع می‌تواند مسیر بازگشت فرد به زندگی عادی و بازیابی آرامش و سلامت روان را هموار کند.